لیست واژگان فارسی سازی شده زیست شناسی پایه دهم

در پست قبلی خبری در مورد فارسی سازی کلمات تخصصی در پایه دهم قرار دادیم. (فارسی سازی واژگان تخصصی کتب پایه دهم) در این پست لیست واژگان فارسی سازی شده زیست شناسی پایه دهم رو قرار داده ایم تا اگر ابهامی داشتید رفع بشه. همچنین توضیحاتی در مورد کلمات جدید هم قرار گرفته تا با ریشه این کلمات نیز آشنا شوید. دقت کنید کلمات نام برده مخصوص کتاب زیست شناسی پایه دهم است و برای دروس دیگر در پست آینده قرار خواهیم داد.

این پست بروزسانی می شود.

کتاب زیست شناسی پایه دهم
کتاب زیست شناسی پایه دهم

توضیح واژگان فارسی سازی شده زیست شناسی پایه دهم

هم‌ایستایی = هومئوستازی

این واژه از هومئو به معنی هم یا همان و ستازی به معنی وضعیت ثابت و ایستا ساخته شده. به معنی تمایل به حفظ تعادل و ثبات و پایداری وضعیت طبیعی بدن است.

راکیزه = میتوکندری

این واژه از دو جزء راک به معنی رشته و نخ (در برابر «میتو» یونانی) و ‌ایزه، پسوند تصغیر و شباهت ساخته شده است.

بَنداره = اسفنکتر

بندار صفت فاعلی از بند آوردن است که با پسوند ‌ ه اسم‌ساز ترکیب شده است، در معنی بندآورنده.

لیزابه = موکوز ، تنابه = لنف

در این دو واژه جزء ترکیبی آبه به مایع بودن دلالت می‌کند. لیزابه به معنی مایع لزج و تنابه به معنی مایع منتشر در سراسر بدن (تَن) است.

سپار = پلیمر، تکپار = مونومر

مِر به معنی پاره و قطعه،پلی به معنی تعدادزیاد و مونو به معنی تکاست. در برابر پلی، بس به معنی بسیار انتخاب شده و با پار صورت کوتاه‌شده پاره، بسپار و تکپار ساخته شده است. این شیوه در مورد تمامی ترکیباتی که با خوشه‌واژه بسپار مرتبط هستند به کار گرفته شده و تعداد زیادی واژه با همین الگو ساخته شده است که در مهندسیِ بسپار کاربرد فراوان دارند. خوشبختانه لفظ بسپار در این حوزه علمی جا افتاده و نشریاتی نیز با همین عنوان منتشر شده و در صنعت نیز به کار رفته است.

آب‌کافت = هیدرولیز، برق‌کاف = الکترولیت، کافنده‌تن = لیزوزوم

در این سه اصطلاح لیز و لیت به عنوان جزئی از واژه آمده که در برابر آنها کافت یا کاف به کار رفته و با کلمات آب،برق و تن ترکیب شده است. کاف یا کافت از کافتن به معنی شکافتن است و با تسامح به معنی تجزیه به کار رفته است.

پادزیست = آنتی‌بیوتک، زیست‌یار = پروبیوتیک

در هر دو اصطلاح خارجی،بیو به معنی زیست است، در یکی با پاد به معنی ضد (در برابر آنتی) و در دیگری با یار به معنی همراه و کمک‌کننده (در برابر پرو) ساخته شده است.

کُریچه = واکوئول

کُریچه ترکیبی از کُره و ‌ایچه به معنی کرهکوچک است. ایچه گونه دیگر چه و ایزه است.

بَرچاکنای = اپی‌گلوت

چاکنای از گذشته به معنی شکاف میان تارهای صوتی حنجره در زبان فارسی به کار رفته است. اپی‌گلوت دریچه‌ای است که ورودی حنجره را می‌پوشاند. به همین دلیل، در برابر جزء اپی از بَر به معنی بالا و رو استفاده شده و بَرچاکنای ساخته شده است.

لَپ = لوب

لوب یعنی بخش یا قطعه و لَپ یا لَپه نیز به همین معنی در زبان فارسی به کار می‌رود.

نایدیس = تراشه (تراکئید)، سپردیس = تیروئید

دیس پسوند شباهت است و بر هم‌شکلی دو چیز دلالت می‌کند. در این دو لفظ، یکی به شکل نای و دیگری به شکل سپر در نظر گرفته شده است.

اکلیلی = کرونر

اکلیل به معنی تاج است و اکلیلی یعنی تاجی شکل که ترجمه تحت‌اللفظی کرونر است.

الکتروقلب‌نگاری = الکتروکاردیوگرافی (و واژه‌های وابسته به آن)

در اصطلاحات علمی، در برابر برخی وندهای زبان‌های لاتین به دلیل کاربرد وسیع و معانی مختلفی که پیدا کرده‌اند، معادلی در نظر گرفته نشده و همان وند در واژه‌های علمی فارسی قرض گرفته شده است. در اینجا پیشوند الکترو با قلب‌نگاری، قلب‌نگاره، قلب‌نگار ترکیب شده است.

عصب هم‌حس، هم‌حس = عصب سمپاتیک؛ عصب پادهم‌حس، پادهم‌حس = عصب پاراسمپاتیک

این معادل ترجمه لفظ به لفظ از اصطلاح بیگانه است. سمپاتیک از دو جزء sym- و patic ساخته شده که جزء اول به معنی هم و جزء دوم به معنی احساس است. عصب پاراسمپاتیک نیز چون معمولا” برعکس عصب هم‌حس عمل می‌کند عصب پادهم‌حس نام‌گذاری شده است.

کلمات تخصصی انگلیسی زیست شناسی
کلمات تخصصی انگلیسی زیست شناسی

خون‌بهر = هماتوکریت

در این ترکیب بهر به معنی بهره و نسبت است و به نسبت حجم گویچه‌های قرمز به کل حجم خون دلالت دارد.

گُردیزه = نفرون

این واژه ترکیبی از گُرده (کلیه) و پسوند تصغیر ‌ا‌یزه، و به معنی کوچک‌ترین واحد ساختاری کلیه است.

دگرگشت، سوخت ‌و ساز = متابولیسم

دگرگشت به معنی دگرگون شدن و تغییر است و براساس تعریف علمی به مجموعه تغییرات ترکیبی (فراگشت = آنابولیسم) و تخریبی (فروگشت = کاتابولیسم) موجودات زنده اطلاق می‌شود.

زیرنَهَنج = هیپوتالاموس

در گیاه‌شناسی نهنج در برابر تالاموس (مترادف با receptacle) متداول شده است. از ترکیب این واژه (با توسعه معنایی و انتقال آن به حوزه جانوری) با هیپو به معنی زیر، زیرنهنج ساخته شده است.

پاداُکسنده = آنتی‌اکسیدان

در برابر اکسیداسیون از مصدر برساخته اُکسیدن، اُکسایش ساخته شده و در برابر مشتقات آن اُکسنده ، اُکسیده و مانند آنها در نظر گرفته شده است. در برابر آنتی نیز پاد به معنی ضد به کار رفته و پاداُکسنده ساخته شده است.

دیسه = پلاست

دیسه از مصدر دیسیدن به معنی شکلدادن و ساختن به قیاس با ریشه یونانی واژه پلاست ساخته شده است و بر سازه یا اندامک دلالت می‌کند. با این واژه ترکیباتی مانند رنگ‌دیسه، سبزدیسه. نشادیسه (نشا = نشاسته) ساخته شده است.

نرم‌آکَنه = پارانشیم ؛ چسب‌آکَنه = کلانشیم؛ سخت‌آکَنه = اسکرانشیم

در ترکیب هر سه اصطلاح chyma به معنی آکنده و پُرشده آمده که در اینجا به معنی بافتی با ویژگی خاص به کار رفته است (بافت نرم، بافت چسب‌‌مانند، بافت سخت).

سَرلاد = مریستم (‏و واژه‌های مرتبط)

لاد به معنی دیوار و چینه است. در اینجا از استعاره دیوار، که هم در عرض و هم در طول قابل گسترش است، برای گیاه استفاده شده که رشد طولی و عرضی دارد.

فام‌تن = کروموزوم؛ کافنده‌تن = لیزوزوم

در مقابل پسوند زوم که در لاتین به معنی تن و بدن است و مجازاً به معنی جسم به کار رفته است، از معادل فارسی تن برای نامیدن اندامک‌های موجود در میان‌یاخته (سیتوپلاسم) استفاده شده است.

جدول واژگان فارسی سازی شده زیست شناسی پایه دهم

ما برای آسانی یادگیری واژگان فارسی سازی شده زیست شناسی پایه دهم، آن ها را در قالب یک جدول آماده کرده ایم. امیدوارم مفید باشد.

واژگان فارسی سازی شده زیست شناسی پایه دهم
واژگان فارسی سازی شده زیست شناسی پایه دهم

واژگان جدید که به تازگی افزوده شده است در فهرست پایین قابل مشاهده است.

آپدیت واژگان فارسی سازی شده زیست شناسی پایه دهم
آپدیت واژگان فارسی سازی شده زیست شناسی پایه دهم

سخت بودن تلفظ واژگان جدید

مدیرکل دفتر تالیف در پاسخ به این سوال خبرنگار مبنی بر اینکه تلفظ بسیاری از این لغات به لحاظ ناآشنا بودن برای دانش آموزان سخت خواهد بود، اظهار کرد: با گذر زمان و آشنایی معلمان با این واژگان و تدریس درست این لغات همراه با معنای فارسی آن به راحتی دانش آموزان می‌توانند این لغات را آموزش ببیند و زبان فارسی با قوت خود حفظ شود.

منابع و ماخذ

جمع آوری توسط مدرسه سوم

به اشتراک بگذارید

در تلگرام نیز همراه شما هستیم

جدیدترین مطالب آموزشی

بررسی و تحلیل دروس

و ...

@Madrese3 ورود و عضویت در کانال
نرم افزار اندروید مدرسه سوم؛ همیشه و همه‌جا دریافت
  1. فاطمه میگه:

    به نظر من فارسی سازی لغات کار فوق العاده عالیه …یک ایرانی باید کلمات ایرانی و فارسی یاد بگیره مگه چه اشکالی داره که در کنار واژه های لاتین معنی اونها رو در زبون خودمون هم بدونیم:-)

    سه شنبه ۲۳ شهریور ۱۳۹۵

    پاسخ
  2. sahand میگه:

    این معادل سازی ن تنها کارو آسون نمیکنه بلکه سخت ترشم میکنه با هزار زحمت میخوای اینارو یاد بگیری بعدش ک عادت کردی میخوای وارد دانشگاه شی و همون قبلیارو بخونیم.این اسما دیگه یه جورایی بین المللی هستن و با تغییر دادنش هیچ هیچیزی درست نمیشه.فقط خدا بهمون رحم کنه ببینم سال های بعدی چی در انتظارمونه

    چهارشنبه ۰۳ شهریور ۱۳۹۵

    پاسخ
  3. sobhan میگه:

    آقا اصن دستشون درد نکنه زحمت کشیدن فارسی کردن….آخرش چی. دانشگاه رو میخوان چیکار کنن. اون کتاباش که با همون کلمات خارجیه با این حساب که کار ما خیلی سخت تر میشه…….!!!

    دوشنبه ۰۱ شهریور ۱۳۹۵

    پاسخ
  4. علی میگه:

    به غیر از فروغ آمایی بقیه خوبند!
    فروغ به معنی نور نیست و آمایش هم به معنی سنتز نیست!
    سنتز یعنی روی هم گذاری از سن یه معنی هم و تز به معنی نهادن تشکیل شده.
    بهتره از پیشنهاد حیدری ملایری استفاده کنیم. نورهندایش یا شیدهندایش. هندایش از دو بخش هن(هم ریشه و هم معنی با syn ) و دایش (هم معنی با نهادن)

    دوشنبه ۰۱ شهریور ۱۳۹۵

    پاسخ
  5. علی میگه:

    دانش آموز با زبان فارسی که بهتر یاد میگیره
    اگه می خای با فارسی دشمنی کنی، خودتو دانش آموز معرفی نکن!

    دوشنبه ۰۱ شهریور ۱۳۹۵

    پاسخ
  6. علیرضا میگه:

    من هم موافقم هم مخالف.
    بعضی از واژه ها خیلی بهتر از قبلی ها هستن. مثل هم‌ایستایی.
    اما یاخته که برای سلول گذاشتن خوب نیست.
    امیدوارم در سال های دیگه واژه ها بهتر بشه

    یکشنبه ۳۱ مرداد ۱۳۹۵

    پاسخ
  7. آرمین میگه:

    با درود
    کار بسیار پسندیده‌ای انجام شده. بهتر بود در نامِ این نوشتار هم به جای «لیست» از واژه‌ی «فهرست» استفاده می‌شد.

    یکشنبه ۳۱ مرداد ۱۳۹۵

    پاسخ
    • امیر میگه:

      درود
      عنوان ویرایش خواهد شد

      یکشنبه ۳۱ مرداد ۱۳۹۵

      پاسخ
  8. محمد میگه:

    اخه یعنی چی .. مسخرشو در آوردین .. اخه برای دفاع از زبان فارسی چرا ما بدبختای دانش اموزو گیر آوردین ما چیکار کنیم زبان برای همست ما چرا باید سختیشو بکشیم براش نمره بگیریم.. مملکت نیست که

    جمعه ۲۹ مرداد ۱۳۹۵

    پاسخ
    • Reza میگه:

      موافقم با شما
      نباید اینکار میشد

      یکشنبه ۳۱ مرداد ۱۳۹۵

      پاسخ
    • آرمین میگه:

      یعنی الان شما اگه به جای «هم‌ایستایی» بخونین و بگین «هومئوستازی» بهتر درس یاد می‌گیرین؟

      یکشنبه ۳۱ مرداد ۱۳۹۵

      پاسخ
      • سعید میگه:

        سلام دوستان. اینکه ما معادل واژه های خودمون رو داشته باشیم در کل خوبه ولی یه نکته رو از یاد نبرین. بعد از دبیرستان خیلی از این عزیزان وارد دانشگاه میشن و رشته های پزشکی و زیست شناسی میخونن که البته پر از واژه هاییه که اساسشون این واژه های تغییر یافته است. اونجا دانشجوها مجبورن مقالات انگلیسی بخونن چون این ما نیستیم که علم رو نشر میکنیم. مجبور میشن انگلیسی بنویسن و هزاران نکته دیگه… با این تناقض چه میکنین؟؟؟

        دوشنبه ۰۱ شهریور ۱۳۹۵